Τσι ΄Αγιας ΄Αννας

Φωτ.Ν.Κεφαλληνιάδη

Βιβλίο Αγερσανί Νάξου

Μεθαύριο το χωριό γιορτάζει την Κοίμηση της Αγίας Αννας.  

Το δεύτερο  μεγάλο πανηγύρι του καλοκαιριού για το Αγερσανί ήταν αυτό της Αγίας Άννας.

Το χαρακτηριστικό του πανηγυριού είναι ότι δεν γίνεται στο χωριό αλλά στην παραλία, επονομαζόμενη "της Αγ. Άννας." 

Επίσης, η ημερομηνία του εορτασμού συμπίπτει με την κορύφωση της καλοκαιρινής περιόδου, το οποίο με τη σειρά του σημαίνει ότι  Αγερσανιώτες από κάθε σημείο της Ελλάδας ή και οι ελάχιστοι του εξωτερικού, βρίσκονται ήδη στο χωριό για τις καλοκαιρινές τους διακοπές.

                                                                   Φωτ.Ι.Μελισσουργός

Κάποτε, όταν η οικιστική μανία ήταν άγνωστη, το εκκλησάκι  δέσποζε στην ερημιά του τοπίου  με μόνη ίσως εξαίρεση την κατοικία της οικογένειας Χίου που ήταν μεσοτοιχία με αυτό. Η οικογένεια είχε αναλάβει την φροντίδα του χειμώνα-καλοκαίρι τότε που το τοπίο ήταν άγριο, απομονωμένο και άγνωστο στο πανελλήνιο και το εξωτερικό.

Εικόνα Κοίμισης

Βιβλίο Αγερσανί Νάξου

Λίγοι μόνο ψαράδες και σφουγγαράδες αγκυροβολούσαν στο αυτοσχέδιο λιμανάκι και άναβαν ένα κεράκι στην μνήμη της Αγίας Άννας, συντροφεύοντας πριν μπαρκάρουν  και πάλι,  τον μπάρμπα Γεώργιο Χίο και τη σύζυγό του.

Σήμερα το εκκλησάκι είναι «θαμμένο» ανάμεσα στα κτίρια της τουριστικής ανάπτυξης της γνωστής πια παγκοσμίως, "Αγίας Άννας Νάξου."

Εκκλησία Αγίας Άννας 2018 

Φωτ. Ι. Μελισσουργός

Μπορεί στις μέρες μας τα ήθη και οι συνήθειες των ανθρώπων να άλλαξαν, όμως οι απανταχού Αγερσανιώτες δεν ξεχνούν πως στις 25 Ιουλίου  είναι η γιορτή της κοίμησης της Αγίας Άννας.

Θα συγκεντρωθούν και πάλι το απόγευμα της παραμονής για τον σπερνό (εσπερινό) και ανήμερα για την λειτουργία στη Χάρη 'ντζι' (της).

Και αν  η σύγχρονη εποχή επέσπευσε τις τελετουργικές διαδικασίες, στο παρελθόν δεν ήταν καθόλου έτσι.

Οι Αγερσανιώτες και οι ελάχιστοι φίλοι τους από τα διπλανά λιβαδοχώρια και τη χώρα ζούσαν ένα πραγματικά όμορφο, διήμερο πανηγύρι.

Από νωρίς το απόγευμα της παραμονής, ξεκινούσαν από το χωριό και τα γύρω κτήματα με τα μουλάρια και τα γαϊδούρια τους. Τα μέλη της οικογένειας ταξίδευαν άλλοι πάνω στο σαμάρι και δικάβαλο στα καπούλια των μουλαριών και των γαϊδουριών της οικογένειας ενώ τα μικρά παιδιά ήταν φορτωμένα μέσα στα καφάσια, σαν ένα καραβάνι, με προορισμό την παραλία της Αγίας Άννας για τον εσπερινό πρώτα, και για το πανηγύρι και τα βιολιά αργότερα.

Καφάσια

Φωτ. Ιντερνέτ

Αφού τελείωνε ο εσπερινός ξεκινούσε αμέσως το πανηγύρι.

Όσοι έχουν στο μυαλό τους την περιοχή με τη σημερινή της μορφή που την χαρακτηρίζουν η τουριστική ανάπτυξη και οι υποδομές, θα πρέπει να την φανταστούν χωρίς κτίρια, ρεύμα και τις εκατοντάδες επισκεπτών.

Ελάχιστοι, και αυτοί διερχόμενοι για τα κτήματά τους, Αγερσανιώτες, περαστικοί ψαράδες, Καλύμνιοι σφουγγαράδες και τέλος αγερσανιώτες ψαράδες,συνέθεταν το τοπίο της περιοχής.

Αυτή η εικόνα άλλαζε άρδην το διήμερο του πανηγυριού.

Κόσμος κυκλοφορούσε γύρω από την εκκλησία και τα αγερσανιωτάκια γέμιζαν τα γύρω αμμουδένια  μονοπάτια με τις φωνές και τα παιχνίδια τους.

Πρόχειρες τέντες με καλαμωτές και λινάτσες για απανεμιά στήνονταν εν ριπή οφθαλμού στα γειτονικά χωράφια ,ξύλινα τραπεζοκαθίσματα μεταφέρονταν από τα καταστήματα του χωριού και τοποθετούνταν σε τυχαία διάταξη στην αυτοσχέδια χωματένια πλατεία που την έβρεχαν από τα πριν για να μην σηκώνεται σκόνη, αυτοσχέδια εξέδρα για την ορχήστρα, βαρέλια με πάγο για αναψυκτικά και μπύρες, πρόχειρες ψησταριές και αυτοσχέδια κουζίνα για παρασκευή και διανομή σαλατών,τηγανητών πατατών  και κρασιού, στα τραπέζια των πανηγυριωτών, λουξ κρέμονταν από τα αθάνατα  της σκεπής της τέντας για να φωτίζουν την πλατεία .

Λούξ

Φωτ.Ιντερνέτ

Αργότερα με την κατασκευή του εργοστασίου συσκευασίας πατάτας, οι τέντες απέκτησαν ρεύμα με λιγοστές λάμπες και η ορχήστρα μικροφωνική εγκατάσταση την οποία διέθετε δωρεάν το εργοστάσιο που είχε δική του ηλεκτρογεννήτρια.

Περίπου στα μέσα της δεκαετίας του 1960, τα λιγοστά τρακτέρ αποτέλεσαν το νέο τρόπο μεταφοράς  από και προς στην εν λόγω περιοχή. Ελάχιστα μηχανάκια μετέφεραν τους νέους από το χωριό και τη χώρα. Κολώνες μεταφοράς της ΔΕΗ τοποθετήθηκαν εκσυγχρονίζοντας τις υποδομές, και οι πρώτοι τουρίστες έκαναν την εμφάνισή τους.

Εκείνο που παρέμενε όμως σταθερό, ανεξαρτήτως των εξελίξεων, ήταν ο παραδοσιακός τρόπος διασκέδασης, το κέφι των Αγερσανιωτών, το τραπέζι του πανηγυριού, η  πιοτή και ο χορός.

Τα όργανα ξεκινούσαν να παίζουν αμέσως μετά τον εσπερινό. Οι τέντες του Φώτη Μαργαρίτη (Νταφώτη), του Μιχάλη Καπρή, του Στέλιου Χίου (Κρομμύδη) και του Στέλιου Κάβουρα (Ντεκέ) γέμιζαν με κόσμο διατεθειμένο να πιει και να χορέψει μέχρι πρωίας. Τον χορό διάνθιζαν και οι λιγοστοί τουρίστες που έμπαιναν στην γύρα χορεύοντας με τον δικό τους, αστείο τρόπο τους ελληνικούς χορούς.

Πανηγυριώτικο γλέντι στις τέντες και απανεμιές με καλαμωτές

(φωτ.Ευαγγελία Γαλανού)

Το γλέντι κράταγε μέχρι που έβγαινε ο ήλιος ενώ αυτοί που αποχωρούσαν νωρίτερα κοιμούνταν στην άμμο της παραλίας και στις ντάνες των τσουβαλιών με τις πατάτες.

Ανήμερα, με το χτύπημα της μικρής καμπάνας του ξωκλησιού όλοι πάλι ήταν έτοιμοι για τη συνέχεια.

Θεία λειτουργία και στη συνέχεια με το σχόλασμα της, βιολιά, με τα παιδιά να δίνουν τον δικό τους τόνο γύρω από τον περιφερόμενο γλυκατζή (γλυκανά) του νησιού, ξοδεύοντας τα λιγοστά κέρματα, δεκάρες και πενηνταράκια που είχαν δυνατότητα να τους δώσουν για ξόδεμα οι γονείς τους.

Σιγά σιγά η τουριστική ανάπτυξη άλλαξε τον χαρακτήρα και αυτού του πανηγυριού. Η συνέχεια που δόθηκε με όργανα δεν έμοιαζε στο ελάχιστο με την αίγλη των παλιών πανηγυριών για πολλούς λόγους.

Τελευταίως , ένα πρόβλημα πρόσβασης, λόγω του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, του δρομίσκου που οδηγεί στο εκκλησάκι ,δημιούργησε δικαιολογημένα, μια αναταραχή όχι μόνο στους πιστούς που θέλουν να έχουν την δυνατότητα να δοξάζουν ανεμπόδιστα την χάρη της αλλά και σε εκείνους που θεωρούν την γιορτή της ως συνυφασμένη και αναπόσπαστο μέρος της  λαϊκής παράδοσης του χωριού μας.

Επιθυμία όλων των αγερσανιωτών  είναι με κάθε τρόπο να συνεχιστεί ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ,η πρόσβαση τους στο ιστορικό εκκλησάκι τους.

  

Μεθαύριο οι Αγερσανιώτες θα είναι και πάλι παρόντες για τη χάρη της.

Φιλολογική Επιμέλεια κειμένου:Μαρία Μελισσουργού

Ἀγιος Προκόπιος

Στο κέντρο της δυτικής παραλιακής ζώνης του νησιού βρίσκεται ἀπομονωμένο μα ὄχι ξεχασμένο το ξωκλήσι του Ἀη Προκόπη.

Πότε κτίστηκε το ἐκκλησάκι και ἀπό ποιους δεν μας εἴναι γνωστό.

Ο ὄρμος πάντως του Ἀγίου Προκοπίου ἀποτέλεσε το φυσικό λιμάνι του νησιού και ἀπάγγειο για πολλά πλοία μικρά και μεγάλα, ὄταν οι βοριάδες χτυπούσαν ἀνελέητα τη θάλασσα.

Οι Ἐνετοί,ὄπως ἀναφέρεται στο βιβλίο Ἀγερσανί Νάξου, συχνά ἄραζαν στον ὄρμο του Ἀγίου Προκοπίου και ἀπό ἐκεί ἐξορμούσαν σε πειρατικές ἐπιδρομές στο χωριό και στην ὑπόλοιπη περιοχή.Η παράδοση ἀναφέρει ὄτι ἀγανακτισμένοι οι Ἀγερσανιώτες πήραν τα ὄπλα και νίκησαν σε μάχη τους Ἐνετούς στην περιοχή του χωριού που σήμερα ὀνομάζεται Σφαή(ἀπό σφαγή).

Ἐκτός ὄμως ἀπό τους Ἐνετούς και ἄλλοι κουρσάροι και πειρατές ἔβρισκαν ἀγκυροβόλιο και ἔκαναν ἐπιδρομές στο νησί ὄπως οι Τουρκοκρητικοί,που πάλι η παράδοση ἀναφέρει, ὄτι μια ὀμάδα τους ἐξόντωσε με σφαγή ἔνας βοσκός στη Στελίδα που ὀνομάζονταν Γιάννης Μαργαρίτης,πατέρας του Κυριάκου Μαργαρίτη(Κυριακοζούλη).

Η δράση λοιπόν της περιοχής ἐνδεχομένως να ὀδήγησε τους ἀπλοικούς Ἀγερσανιώτες χριστιανούς να χτίσουν για προστασία,  ἐκκλησάκι  του Ἀγίου Προκοπίου ὀ ὀποίος ὠς γνωστόν με το ὄνομα Νεανίας ξεκίνησε με ἐντολή του Διοκλητιανού ὠς διώκτης των χριστιανών για να καταλήξει Χριστιανός και διώκτης των Σαρακηνών πειρατών.

Το τοπίο της Στελίδας στην περιοχή της ὀποίας βρίσκεται το ξωκλήσι ἤταν ἄγριο, βραχώδες και πετρώδες ,γεμάτο φρύγανα,φίδια και με ἐλάχιστη βλάστηση την ὀποία βοσκούσαν τα γιδοπρόβατα μερικών ἀγερσανιωτών βοσκών που διέμεναν σχεδόν μόνιμα στην περιοχή και κατέβαιναν στο χωριό τις Κυριακές,γιορτές και στις ἐκλογές.

Αγιος Προκόπιος(1965)

Ανάρτηση φωτ.Στέφανος Κληρονόμος

Η μνήμη του Ἀγίου Προκοπίου τιμάται στις 8 Ἰουλίου.Τότε οι λιγοστοί κάτοικοι της Στελίδας εἴχαν την εὐκαιρία να τιμήσουν τον Ἀγιό τους και να φιλέψουν στις στάνες και τους πετρόχτιστους μιτάτους τους συγχωριανούς τους που κατέφθαναν ἀπό βραδύς την παραμονή με τα γαιδούρια και τα μουλάρια τους.

Σιγά σιγά με το πέρασμα των χρόνων και την ἐξέλιξη το αὐστηρὸ  θρησκευτικό τελετουργικό ἐπεκτάθηκε σε πανηγύρι και μάλιστα στο πρώτο μεγάλο καλοκαιρινό πανηγύρι του χωριού,ἀν και εἴχαν προηγηθεί αὐτά των Ἀγίων Πάντων και του Ἀγίου Πέτρου.

Δεν ἔχω στοιχεία για το πώς και πότε  ἐκφράστηκε η πανηγυρική διάθεση των συγχωριανών μου. Οι ἀναμνήσεις μου για τον πανηγυρικό χαρακτήρα της γιορτής ξεκινούν ἀπό τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970 που οι πρώτοι ἐπαγγελματίες της περιοχής ἔβαλαν βιολιά και ἔκαναν ἔνα ὄμορφο πανηγύρι παραμονή και ἀνήμερα.

Ζύες έβαζαν ο Κώστας  Μαργαρίτης(Τσομπάνης) που η ταβέρνα του απέχει λίγα μέτρα από το εκκλησάκι ,ο Ιάκωβος Κάβουρας(Λογαρογιάκουμος),ο Γιάννης Μαργαρίτης(Μπούνης) και δεν είμαι σίγουρος αλλά νομίζω ότι για κάποιες χρονιές βιολιά έβαζε και ο Μήτσος Κατερίνης(Μουμούης). 

Σὴμερα το τοπίο της περιοχής και της ἐκκλησίας  ἔχει ἀλλάξει.Ο περιβάλλων χώρος ἔχει διαμορφωθεί σε ἔνα ὄμορφο αὐλόγυρο με λουλούδια και νερό .Οι προσκυνητές προστατεύονται ἀπό σκέπαστρο και η  ἀνοικοδόμιση ἔχει καλύψει το βόρειο τμήμα της ἐκκλησίας.

Αγιος Προκόπιος(1969)

Ανάρτηση φωτ.Στέφανος Κληρονόμος

Η παραλία του Ἀγίου Προκοπίου  εἴναι παγκοσμίως γνωστή και ξεχωριστή προσφέροντας  χαλάρωση και εὐχαρίστηση στα ἐκατομμύρια των ἐπισκεπτών της με την μοναδική ἀμμουδιά και τα καταγάλανα καθαρά και κρύα νερά.

Αγιος Προκόπιος(1992)

Φωτ.Ι.Μελισσουργός

Το ἐκκλησάκι μέχρι προσφάτως είχε  την φροντίδα της οἰκογένειας του Σταμάτη Μαργαρίτη(Τρατάρη) με τελευταίο τον γαμβρό του Δημήτρη Κάβουρα (του Μπειρικογιάννη) που το περιποιούνταν  και το ἐτοίμαζε για τη γιορτή του.
Σήμερα την εὐθύνη για την ἐκκλησία και την κατάστασή της  ἔχει ἀναλάβει ο ἐφημέριος του χωριού παπά Συμεών.

Αγιος Προκόπιος 2017

Φωτ.Ι.Μελισσουργός

Αγιος Προκόπιος 2018

Φωτ.Ι.Μελισσουργός

Αγιος Προκόπιος 2017

Φωτ.Ι.Μελισσουργός

Ὀσα χρόνια και να περάσουν οι Ἀγερσανιώτες θα τιμούν τον Ἀη Προκόπη και ο Ἀγιος Προκόπιος θα γαληνεύει τους ναυτικούς μας σε δύσκολες ὤρες και θα προσφέρει σκιά και τη δροσιά της θάλασσάς του στους ἐπισκέπτες του.

 Με την εὐκαιρία θέλω να εὐχαριστήσω τον φίλο και καθηγητή Στέφανο Κληρονόμο για την προσπάθειά του να διασώσει την ἰστορία του νησιού μας  μέσα ἀπό το φωτογραφικό και ἔντυπο ὑλικό που συγκεντρώνει.

Συνήθειες του Χορού στο Αγερσανί μιας άλλης εποχής

Το καλοκαίρι έφθασε και μαζί με αυτό τα πανηγύρια στα όμορφα ξωκλήσια του χωριού μας  με βιολιά και χορό μέχρι την αυγή.

Στη δημοσίευση αυτή προσπαθώ να περιγράψω τις συνήθειες του  χορού στα πανηγύρια και  στα βιολιά  στο χωριό μου το Αγερσανί έτσι όπως εγώ τα έζησα,από το  1963 έως και το 1980.

Οι συνήθειες του χορού εκείνη την περίοδο διαμορφώθηκαν από την κοινωνική κατάσταση του χωριού,τον τρόπο ζωής του και  την οικονομική δυνατότητα των αγερσανιωτών που εξαρτώνταν κυρίως από την πώληση της παραγωγής της πατάτας ή την πώληση κάποιου μεγάλου ζώου π.χ. αρσενικού βοοειδούς(ταύρου).
Παρόλα αυτά και χωρίς οικονομική άνεση, οι αγερσανιώτες  είχαν την διάθεση και έβρισκαν τρόπο να κάτσουν στα τραπέζια των πανηγυριών και να χορέψουν στα βιολιά.

Η περίοδος της πώλησης της πατάτας και η αναμονή ότι έχουν να λαμβάνουν ή η εξόφληση από την Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Νάξου ταυτίζονταν  με το καλοκαίρι  και τα πανηγύρια του τότε,που οι αγερσανιώτες μερακλήδες είχαν χρήματα για να τα διαθέσουν στο χορό και στη διασκέδαση στα καλοκαιρινά  πανηγύρια, σε αντίθεση με αυτά του  χειμώνα π.χ. πανηγύρι Αγίου Σπυρίδωνα, που η διάθεση και η δυνατότητα ήταν πιο υποτονικά.

Γνώρισα την φτωχική περίοδο περίοδο που στα πανηγύρια ο μεζές ήταν η παστή σαρδέλα που αρκούσε να την μυρίζουν για να πιουν το   κρασί τους και την εποχή που υπήρχε πληθώρα μεζέδων,άφθονο κρασί και κρύες μπύρες  στο αυτοσχέδιο ψυγείο που ήταν ένα βαρέλι με  πάγο,που τα «κεράσματα» στην ορχήστρα ήταν κέρματα (τάληρα) που στη  στη συνέχειά έγιναν  πενηντάρικα, κατοστάρικα μέχρι και χιλιάρικα.

Το πανηγύρι στήνονταν στο χωριό ή και στα χωράφια ανάλογα με τη θέση του ξωκλησιού.Οι πρόχειρες εγκαταστάσεις,οι τέντες και τα λούξ με τον λιγοστό φωτισμό,τα όργανα που δεν είχαν ηλεκτρονική υποστήριξη και οι  οργανοπαίχτες που τραγουδούσαν με όπλο την ένταση της φωνής τους σαν τον θείο μου λαουτιέρη Σταμάτη Καπρή,δεν αποτελούσαν εμπόδιο για ένα όμορφο πανηγύρι που ξεκινούσε το απόγευμα της παραμονής,διακόπτονταν την ώρα της λειτουργίας ανήμερα και συνεχίζονταν έως την αυγή της επόμενης  ημέρας.

Κομπανία (ζύα) μουσικών σε πανηγύρι στη Νάξο

(Αριστερά ο Αγερσανιώτης βιολάτορας Νίκος Κάβουρας,δίπλα ο Μανόλης Χατζόπουλος και 

δεξιά με το λαούτο ο Αντώνης Κονιτόπουλος).

Η επιλογή στο που θα κάτσει κάθε παρέα αγερσανιωτών είχε σχέση με το αν ήταν πελάτες του καταστήματος την υπόλοιπη περίοδο, αφού τα μαγαζιά  που έστηναν πανηγύρι ήταν τα περισσότερα και μπακάλικα ,αν ήταν συγγενής ή φίλος ο μαγαζάτορας ,τις περισσότερες φορές όμως είχε σχέση με τους οργανοπαίχτες που αποτελούσαν την μουσική κομπανία.  
  

Τότενες λοιπόν για να χορέψει κάποιος ή μια παρέα στα βιολιά,κ έπρεπε να ακολουθήσει τους άγραφους για την περίσταση  κανόνες.

Το να χορέψει λοιπόν μια παρέα στα βιολιά εκείνα τα χρόνια ,δεν ήταν εύκολη και απλή υπόθεση και αυτό επειδή οι περισσότεροι που διασκέδαζαν  στα τραπέζια που έστηνε κάθε κατάστημα ή τέντα, κάποια στιγμή διεκδικούσαν  το δικαίωμα να σηκωθούν για να χορέψουν.

Η στιγμή που θα χόρευε  μια παρέα στη διάρκεια της βραδιάς είχε να κάνει με τον χρόνο  που υπέβαλε το σχετικό αίτημα  της στην ορχήστρα.

Η ορχήστρα ήταν εκείνη που είχε αναλάβει  την ευθύνη να υποδέχεται τα αιτήματα των υποψήφιων χορευτών και να ειδοποιεί για την επόμενη παρέα που θα σηκώνονταν να χορέψει.

Το αίτημα υπέβαλε, ο ας πούμε "αρχηγός" του τραπεζιού ή κάποιο μέλος της παρέας , συνήθως δια νεύματος π.χ. με ανάταση του χεριού, προς τον οργανοπαίχτη ο οποίος είχε αναλάβει αυτό το καθήκον εκ μέρους της ορχήστρας.

Αγερσανιώτες χορεύουν σε τέντα 

Διακρίνονται στο κέντρο του χορού  ο Νικόλας Γαλανός και δεξιά ο Μιχάλης Καλογείτονας

Φωτογραφία Ευαγγελία Γαλανού

Ο οργανοπαίκτης αυτός  διέκοπτε έντεχνα και συνήθως ήταν ο βιολάτορας,τον χορό της παρέας που χόρευε και δια στόματος  φωνάζοντας "τώρα να σηκωθεί η παρέα του τάδε..." ή με νεύμα καλούσε την  επόμενη παρέα που είχε σειρά να σηκωθεί χορέψει.

Η διακοπή του χορού της παρέας που χόρευε είχε να κάνει στις περισσότερες περιπτώσεις με το ότι αυτή είχε αρκετή ώρα στο χορό  και έπρεπε να ικανοποιηθεί το σύνολο της  άγραφης λίστας.

Ο αρμόδιος οργανοπαίκτης πολλές φορές με το που  ξεκινούσε το χορό της μιας παρέα,ανακοίνωνε τη σειρά της επόμενης.

Όλα αυτά βέβαια σε συνθήκες ομαλότητας .Τότε όλα κυλούσαν όμορφα.
Οι παρέες διαδέχονταν η μια την άλλη στο χορό,τα νέα ζευγάρια (νιόπαντροι)χόρευαν εκφράζοντας μέσω του χορού τα συναισθήματα τους,οι κρυφά ερωτευμένοι νέοι και νέες προσπαθούσαν με ματιές να κάνουν γνωστό τον έρωτά τους χρησιμοποιώντας παραπλανητικά για  χορό αδελφούς,εξαδέλφους, εξαδέλφες και φίλους που καλούσαν την κοπέλα δήθεν τυχαία στο χορό για να βρεθούν οι ερωτευμένοι  στον ίδιο γύρο χορού ενώ  οι μεγαλύτεροι τιμούσαν τις συζύγους τους μέσα από ένα σεμνό συρτό ή μπάλο.

Τα κεράσματα στους χορευτές από τους γνωστούς συγγενείς και φίλους και τα κρυφά κεράσματα των ερωτευμένων που ανταπέδιδαν  με  μια κρυφή  ματιά έδιναν και έπαιρναν.

Τα μέλη του τραπεζιού που δεν χόρευαν αλλά και φίλοι ή συγγενείς από άλλα τραπέζια  κερνούσαν τους χορευτές καταβάλλοντας το αντίτιμο στο γκαρσόνι .Για τους  άνδρες και ανά γύρο  ο δίσκος που κράταγε το γκαρσόνι περιελάμβανε κρασί,ούζο ή μπύρα  και για τις  γυναίκες λουκούμια,καραμέλλες καρύδα και τσάρλεστον.

Ήταν τόσα τα κεράσματα που οι μεν άνδρες απέφευγαν να πίνουν από ένα σημείο και μετά υψώνοντας μόνο το ποτήρι  σε ένδειξη υγείας σε αυτόν που τους κέρναγε,οι δε  γυναίκες γέμιζαν τα μαντήλια των συγγενών με λουκούμια κλπ.

Πολλές φορές όμως η διασκέδαση έπαιρνε άλλη τροπή, από  λόγους που προέρχονταν είτε  από λάθος συνεννόηση για τη σειρά του χορού , είτε και από κάποια ματιά κοπέλας σε άλλη κατεύθυνση από εκείνη που περίμενε κάποιος άλλος να λάβει ή μέθη  με αποτέλεσμα να ξεσπούν καβγάδες και επεισόδια προσωρινά  ή και μόνιμα  σε σημείο να διαλύσει το πανηγύρι.

Η κατάσταση λοιπόν ξέφευγε είτε από σκόπιμη ή μη υπαιτιότητα της ορχήστρας είτε από υπαιτιότητα κάποιας παρέας.

1^η περίπτωση από την πλευρά της ορχήστρας για να ξεκινήσει μια φασαρία.Η περίπτωση αυτή έχει να κάνει  με το οικονομικό μέρος και εδώ είναι απαραίτητο να πληροφορήσω τους αναγνώστες ότι όλοι οι οργανοπαίκτες ,που ήταν Ναξιώτες, γνώριζαν εκ των προτέρων ότι από το Αγερσανί θα έφευγαν με χαρτούρα.

Επίσης γνώριζαν πολύ καλά ποιοι χορευτές θα τους δώσουν πολλά χρήματα ήταν δηλαδή μερακλήδες και κουβαρντάδες στο χορό, ποιοι λίγα και ποιοι μια φορά(και πολύ τους ήταν όπως ομολογούσαν οι ίδιοι).

Έτσι φρόντιζαν να διακόπτουν ξαφνικά και φανερά δυσαρεστημένοι το χορό αν δεν λάμβαναν τα χρήματα που υπολόγιζαν κάτι που τις περισσότερες φορές γίνονταν αντιληπτό από αυτούς που χόρευαν,με αποτέλεσμα οι  δήθεν ή και πραγματικά προσβεβλημένοι, να αρνούνται να καθίσουν για να παραχωρήσουν τη θέση τους στην επόμενη παρέα.

Το αντίθετο συνέβαινε όταν χόρευε κάποιος ή μια παρέα που τακτικά τροφοδοτούσε την ορχήστρα με χρήματα.Ετσι η ορχήστρα με  σκοπό να εισπράξει περισσότερα χρήματα είτε παράκαμπτε τη σειρά του χορού για κάποια παρέα στην οποία ανήκε ο «εκλεκτός» της  είτε επιμήκυνε τη διάρκειά του.

Στην περίπτωση αυτή δεν είχε καμία σημασία πότε θα έφθανε η παρέα στο πανηγύρι  αλλά ούτε και πότε θα ήταν η σειρά της να χορέψει αρκεί σε κάθε δυο ή τρεις στροφές να πέταγε  χαρτούρα στην ορχήστρα.

Τότε δε συνέβαινε και το εξής αστείο.Μπορεί η παρέα να ήταν φειδωλή στην αμοιβή της ορχήστρας κατά την διάρκεια του χορού όταν όμως η ορχήστρα προσπαθούσε να διακόψει το χορό για τους επόμενους, τότε γίνονταν γαλαντόμα.Αυτό το ήξεραν και αρκετοί  οργανοπαίκτες και το χρησιμοποιούσαν ανάλογα.

2^η περίπτωση από την πλευρά της ορχήστρας για να ξεκινήσει μια φασαρία ήταν το λάθος  για τη σειρά του χορού και αυτό προέρχονταν  από τον εντεταλμένο για το χορό οργανοπαίκτη  επειδή δεν θυμόταν τη σειρά ,δικαιολογημένα λόγω του πολύ κόσμου (των πολλών τραπεζιών) και της επιθυμίας όλων να σηκωθούν να χορέψουν.Οι ορχήστρες αργότερα υιοθέτησαν την καταγραφή της σειράς σε χαρτί.

3^η περίπτωση από την πλευρά των χορευτών.

Αρκετοί πάλι  ήταν  οι λόγοι που μια παρέα ή παρέες   μπορούσαν  "να τινάξουν στον αέρα" ένα πανηγύρι.

Ο ένας λόγος είχε να κάνει με το ότι  η παρέα πίστευε  ότι είχε έρθει η σειρά της, και την είχαν παρακάμψει ,παρανοώντας είτε από υπερβολική κατανάλωση κρασιού η μπύρας είτε νεανικού εγωισμού και μαγκιάς. Ο δεύτερος   λόγος   επειδή αρνούνταν να τερματίσει το χορό της και να παραχωρήσει τη θέση του χορού στην επόμενη παρέα,ο τρίτος παρεξήγηση μεταξύ παρεών που ήταν από τα άλλα χωριά και τη χώρα και ο τέταρτος σχετικά με τα μάτια μιας κοπέλας ή την υποτιθέμενη ενόχληση της , είτε από κάποιον "ξενοχωρίτη"ή κάποιον νεαρό του χωριού που δεν ενέκριναν οι συγγενείς ή και ο μέχρι τότε άγνωστος και μη φανερός αντίζηλος.

Όλες οι παραπάνω περιπτώσεις είχαν το δικό τους  βαθμό επικινδυνότητας για να χαλάσει το πανηγύρι.

Όταν π.χ.   το πανηγύρι τινάζονταν στον αέρα για τα μάτια μιας κοπέλας τα πράγματα οδηγούνταν στα άκρα.

Παρέες νεαρών  του ίδιου χωριού   έρχονταν στα χέρια μεταξύ τους για το ποιος θα χορέψει την τάδε κοπέλα και αυτό γιατί και στις δυο παρέες υπήρχε και κάποιος που ενδιαφέρονταν για αυτήν.Για τον ίδιο λόγο και πιο άγρια ξεσπούσαν καβγάδες μεταξύ παρέας ή παρεών του χωριού με παρέα ή παρέες νεαρών από άλλα χωριά και τη χώρα.(εφαρμογή έχει το γνωστό το νησιώτικο τραγούδι...)
                                             Δεν πάω στην Αντίπαρο γιατί πετροβολούνε
                                            μου δώκανε μια πετρια που ακόμα τη θυμούμαι 

Καβγάς.

Ο καβγάς (επεισόδια) στην καλύτερη των περιπτώσεων ξεκίναγε και τελείωνε  με ανταλλαγή προσβλητικών εκφράσεων της μιας παρέας προς την άλλη και στη χειρότερη οι παρέες πιάνονταν στα χέρια και ακολουθούσε άγρια συμπλοκή κατά τη διάρκεια της οποίας εκτοξεύονταν καρέκλες,μπουκάλια,πιάτα και ποτήρια.

Η διάρκεια της συμπλοκής μπορεί να ήταν από λίγα λεπτά έως και ώρα.Μερικές φορές πάλι κάπως ηρεμούσαν τα πράγματα,το πανηγύρι εξελίσσονταν και ξανάρχιζε η φασαρία αργότερα με ίδιους ή άλλους πρωταγωνιστές.

Η ορχήστρα σταματούσε να παίζει και τα μέλη της παίρνοντας ανά χείρας τα όργανά τους  αποχωρούσαν από το «πεδίο της μάχης» προσωρινά και σε μερικές πολύ άγριες περιπτώσεις μόνιμα, αφού  κινδύνευε η σωματική τους ακεραιότητα.Μερικές φορές κατόρθωναν να πάρουν τα όργανα και τα μικροφωνικά τους ,μερικές φορές όχι εγκαταλείποντάς τα στο έλεος του καβγά αφού τα αντικείμενα γυαλιά και καρέκλες στριφογύριζαν δίπλα τους.

Οι υπόλοιποι θαμώνες της πλατείας  με πρώτες τις γυναίκες, όπου φύγει φύγει ενώ οι άνδρες απομακρύνονταν από τα τραπέζια τους και από μια ασφαλή θέση παρακολουθούσαν τη συμπλοκή άλλοι από περιέργεια για νάχουν να διηγούνται την άλλη ημέρα και άλλοι έτοιμοι να επέμβουν με το μέρος κάποιας παρέας αν συμμετείχαν συγγενείς ή φίλοι.

Οι τραυματισμοί ήταν και επιπόλαιοι αλλά και σοβαροί και προέρχονταν είτε από καρεκλιές είτε από σπασμένα γυαλιά είτε από γρονθοκοπήματα.

Οι καβγάδες αυτοί  συχνά δημιουργούσαν και προσωρινές έχθρες μεταξύ των γειτονικών  χωριών.

Διαφορετικά ήταν τα πράγματα στο χορό με  βιολιά σε γάμο ή βάπτιση που τηρούνταν οι κανόνες σεβασμού στην οικογένεια.

Αργότερα που οι συνθήκες διαφοροποιήθηκαν  και  τα πανηγύρια απόκτησαν πιο ελαφρύ χαρακτήρα  άλλαξαν και οι ακραίες  συμπεριφορές.
Σήμερα τα πανηγύρια του καλοκαιριού και ο χορός  ξέφτισαν έως και εξαφανίστηκαν αφήνοντας αναμνήσεις στους παλιούς και άγνοια στους νέους.

Αρδευση της παραγωγής στο Αγερσανί

Άρδευση παραγωγής

Αυτή την εποχή στο Αγερσανί αλλά και σε όλα τα λιβαδοχώρια η πιο κύρια γεωργική ασχολία είναι το πότισμα της παραγωγής του πατατόσπορου.

Θεώρησα λοιπόν ότι είναι ευκαιρία να καταγραφεί η εξέλιξη των μεθόδων που οι λιβαδίτες πότιζαν την παραγωγή τους  αλλά και τα ζαρζαβάτια τους.

Η εξεύρεση τεχνικών τρόπων άρδευσης για την εξασφάλιση της παραγωγής από τις καλλιέργειες ήταν γνωστή από τους αρχαίους χρόνους,ιδιαίτερα στις περιοχές όπου το ύψος και η κατανομή των βροχοπτώσεων δεν ήταν αρκετές για την ανάπτυξη των καλλιεργούμενων φυτών.

Σε όλες τις περιπτώσεις τα διάφορα σχέδια διάχυσης των τεχνολογιών των αρδεύσεων είναι τα ίδια, ή σχεδόν τα ίδια και μπορούν να συνοψιστούν στο ακόλουθο σχήμα συναρτήσει του χρόνου:

1)Τόπος της εφεύρεσης ήταν η αρχαία Ανατολή, ειδικότερα η Περσία.

2)Μετά ακολουθούσε ένα στάδιο περιορισμένης διάχυσης μέσω της Μεσογείου στους κλασσικούς χρόνους, κάτω από την Ρωμαϊκή αιγίδα. 

3)Ακολουθούσε μια ενδυνάμωση της εφεύρεσης όσον αφορά την χρήση και τελειοποίηση της τεχνικής από τους Μουσουλμάνους.

4) Δημιουργήθηκε ένα νέο κέντρο της διάχυσης των τεχνολογιών των αρδεύσεων στην Βόρεια Αφρική.

5)Τελικά αυτές εξαπλώθηκαν σε όλο τον υπόλοιπο νέο κόσμο.

Οι πρώτες κοινωνίες βασίστηκαν στην άρδευση των τεσσάρων μεγάλων ποτάμιων κοιλάδων: του Νείλου στην Αίγυπτο (6000 π.Χ.), του Τίγρη και του Ευφράτη στη Μεσοποταμία (4000 π.Χ.), του Κίτρινου Ποταμού στην Κίνα (3000 π.Χ.) και του Ινδού στην Ινδία (2500 π.Χ.).

Μερικοί αρχαίοι τρόποι άρδευσης και ποτίσματος της παραγωγής:

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι

Ο κοχλίας  του Αρχιμήδη -Ελλάδα 300 π.χ.Το υδραυλικό αυτό όργανο εφευρέθηκε από τον Αρχιμήδη κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Αίγυπτο. Χρησίμευε στην άντληση ύδατος από ένα χαμηλό επίπεδο σ' ένα άλλο υψηλότερο. Οι χρήσεις του από την αρχαιότητα έως σήμερα είναι πολλές, όπως άρδευση αγροτικών καλλιεργειών αλλά και άντληση υδάτων από τα αμπάρια των πλοίων.

Όπως συμβαίνει σε κάθε δημοσίευση μου,που η καταγραφή γίνεται με βάση τα όσα εγώ είδα και έζησα, έτσι και εδώ θα γίνει το ίδιο.

Αεράνι

Η πρώτη λοιπόν εικόνα σχετική με το θέμα που μου έρχεται στο μυαλό, είναι αυτή του παππού μου Γιώργη Καραμανή(Κατσιμίδη),να ποτίζει τα ζαρζαβάτια και τις λίγες πατάτες που έβαζε στο μικρό χωραφάκι στην τοποθεσία Αρακοπούλα, με το Αεράνι.

Το αεράνι ήταν μια αρχαία εφεύρεση όπως δείχνε και η παρακάτω εικόνα.

Η εφεύρεση αυτή χρησιμοποιήθηκε  και στη Νάξο  χωρίς να είναι σαφής ο τρόπος  ή να αναφέρεται η χρονολογία μεταφοράς της.

Ο αγρότης λοιπόν "αεράνιζε"  πολλές  ώρες για να γεμίσει την μικρή στέρνα που ήταν κατασκευασμένη για ευνόητους λόγους κοντά στο πηγάδι.Αφού την γέμιζε αφαιρούσε μια τάπα  από αθάνατο ή καλάμια που υπήρχε στον πάτο της για να μην φεύγει το νερό  και το νερό με φυσική ροή οδηγούμενο μέσα από ένα μακρύ χωμάτινο αυλάκι πότιζε μια μια τις  αλητάνες με την πατάτα ή το ζαρζαβάτι.

Μολδαβικό αεράνι σε λειτουργία

Ιδιαίτερα επίπονη ήταν η εργασία αυτών που είχαν μεγάλα χωράφια και πολύ παραγωγή.Αυτοί από όσο θυμάμαι αεράνιζαν ημέρες ακόμη και νύχτες για να γεμίσουν μεγαλύτερες στέρνες και αργότερα,όταν αυτές θα γέμιζαν, να ποτίσουν το χωράφι τους.

Σε λίγες περιπτώσεις  που είχα ακούσει, κάποιοι γέμιζαν τις στέρνες τους με τον μηχανισμό που τον λέγανε "εργάτη".

Μηχανισμός άντλησης νερού από πηγάδι με την ονομασία εργάτης

Μαγγανομηχανές

Λίγα χρόνια αργότερα εμφανίστηκαν οι μαγγανομηχανές χωρίς όμως να αντικαταστήσουν τα αεράνια που εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται στις μικρές καλλιέργειες κυρίως όμως στα ζαρζαβάτια.

Μαγγανομηχανή

Ο μηχανισμός της μαγγανομηχανής που χρησιμοποιήθηκε στο χωριό  είναι κατά πάσα πιθανότητα εξέλιξη του μηχανισμού άντλησης νερού από  τον Lattaquie ποταμό (Weulersse 1940).

Ο μηχανισμός αυτός είναι  μια πρόωρη μαγγανομηχανή 

Ο μηχανισμός αυτός  έφερε επανάσταση στην άρδευση των καλλιεργειών.Ο πολύς και χειρονακτικός κόπος μεταφέρθηκε από τον άνθρωπο στα ζωντανά, μουλάρια και γαιδούρια που αγόγγυστα και καταϊδρωμένα,πολλές φορές με χτυπήματα στην πλάτη με βέργα από τον γεωργό για να επισπεύδουν την κίνησή τους γύρω από το πηγάδι,  γέμιζαν την στέρνα ή και σε μερικές περιπτώσεις απευθείας το αυλάκι για να πάει το νερό στην αλητάνα.

Η άφιξη των μαγγανομηχανών έδωσε αρκετή δουλειά στους σιδηρουργούς του χωριού μας που κατασκεύαζαν ή επιδιόρθωναν διαρκώς κουβάδες και τύμπανα,όπως επίσης και στους κτίστες που κατασκεύαζαν τις βάσεις για να στερεωθεί ο μηχανισμός.

Η μαγγανομηχανή μας στη θέση Πετρωτό-Καλαμούρια

Βενζινομηχανές

Η παραγωγή ποτίστηκε για αρκετά χρόνια με τις μαγγανομηχανές μέχρι που στο 1965 περίπου κάνουν την εμφάνισή τους στο νησί οι βενζινομηχανές.

Μεγάλη πρόοδος .Ο κόπος μειώνεται και περιορίζεται σε αυτόν του ποτίσματος,οι στέρνες σχεδόν καταργούνται, και το νερό ρέει άφθονο και με σχετική πίεση στα αυλάκια .

Νέα υλικά  συνοδεύουν τις βενζινομηχανές ,σωλήνες που φθάνουν μέχρι τον πάτο του πηγαδιού,ποτήρια που ρουφούν το νερό,σχοινιά που συγκρατούν τις σωλήνες, ο κάμπος γεμίζει από τον θόρυβο των κινητήρων.

Βενζινομηχανή

Πετρελαιομηχανή

Η επόμενη φάση του εκσυγχρονισμού ήταν οι πετρελαιομηχανές.Μεγάλοι ντιζελοκινητηρες κάνουν την εμφάνισή τους στο νησί.Οι μεγάλοι παραγωγοί του χωριού σπεύδουν να τις προμηθευτούν και να τις εγκαταστήσουν.Τωρα πια δεν είναι απαραίτητη η στέρνα, όπως δεν είναι απαραίτητο το πηγάδι να είναι στο ίδιο χωράφι, αλλά επίσης δεν έχει και καμία σημασία και το βάθος του πηγαδιού.

Το παλιό που έφυγε,το  καινούργιο που ήρθε

Το βίντεο είναι του φίλου Τριποδιώτη Γιώργου Ρεφενέ

Το νερό μεταφέρεται με τσιμεντένιους σωλήνες (λούκια),εκατοντάδες μέτρα μακριά προκειμένου να ποτίσει το απομακρυσμένο χωράφι που είτε δεν έχει νερό, είτε το νερό του πηγαδιού του είναι λίγο και δεν επαρκεί για να ποτίσει την παραγωγή.

Νέα υλικά χρησιμοποιούνται για την άντληση του νερού.Εκτός από τις σωλήνες απαιτείται τσιμεντένια βάση για να στερεωθεί η μηχανή και η κεντρόφιγγα.ιμάντας κίνησης και βαρέλι με νερό για την ψύξη της μηχανής.

Κεντρόφιγγα

Ο κόπος του ποτίσματος με τις αλητάνες παραμένει όμως την κατάσταση σώζει η άφιξη του τεχνητού ποτίσματος  στην αρχή με μεταλλικές σωλήνες και μπεκ και αργότερα με πλαστικές σωλήνες,

Τώρα αρκεί να στήσεις τις σωλήνες με τα μπεκ  κατάλληλα στο χωράφι και να απολαύσεις το απογευματινό τσιγαράκι σου.

                            Ο πατέρας έχει βάλει μπροστά τη μηχανή και  πάει  για το πότισμα

Ο κάμπος του λιβαδιού γεμίζει, από τους παράξενα όμορφους ήχους των πετρελαιομηχανών, που στην ησυχία του ανοιξιάτικου απογεύματος μοιάζουν με κελάιδισμα γλυκόλαλων πουλιών.Οι ήχοι αυτοί συνεχίζονται,χωρίς να ενοχλείται κανείς, τις  βραδυνές και τις νυχτερινές ώρες μέχρι να ποτιστεί κάθε κόκκος χώματος.

Ο γλυκός ήχος της μηχανής του Γιώργου Πολυκανδριώτη

Σήμερα τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά.Ηλεκτρικά μοτέρ,μεγάλης ισχύος,τηλεχειριζόμενα μέσω διαύλων επικοινωνίας απομακρυσμένης πρόσβασης 3G και 4G, μεταφέρουν το νερό,μέσω ισχυρών πλαστικών σωλήνων σε κάθε γωνιά των χωραφιών του χωριού.Υπόγεια πολυδαίδαλα δίκτυα πλαστικών σωλήνων διαπερνούν κάθε κτήμα για να φθάσουν στο τελικό σημείο που είναι ή μια μεγάλη δεξαμενή όπου από εκεί ένα άλλο σύστημα θα αναλάβει με την ανάλογη πίεση να ποτίσει την παραγωγή ή απευθείας η μηχανή προώθησης θα είναι τόσο ισχυρή ώστε να μην χρειαστεί την μεσιτεία ενδιάμεσου.  

Οι γνωστοί ήχοι έσβησαν, μα που και που  μες την σιωπή ακούγεται σαν αντίσταση στην εξέλιξη,ο βραχνός πια ήχος  κάποιας πολυδουλεμένης  πετρελαιομηχανής που ποτίζει το ρομαντικό χωράφι.

Μια άλλη διαδικασία  που πρέπει να αναφερθεί ήταν όταν λόγω λειψυδρίας, το  διαθέσιμο απόθεμα νερού που είχε ο παραγωγός στην διάθεσή το, δεν επαρκούσε για να ποτίσει σωστά το χωράφι του.

Τότε, κατέφευγε στην αγορά ποσότητας νερού από άλλους που είχαν υπερεπάρκεια ή σε άλλους που είχαν αποκλειστικό επάγγελμα την πώληση νερού.

Η μεταφορά του νερού, όπως και της παραπάνω περίπτωσης, γίνονταν με τον ίδιο τρόπο,ενώ τα διαθέσιμα προς πώληση αποθέματα νερού, βρίσκονταν στα πηγάδια της περιοχής του λιβαδιο, που ήταν και βαθύτερα αλλά και σε θέση που αποστράγγιζαν τα νερά από τα ορεινά του νησιού.

Υπήρχαν αρκετές περιπτώσεις νερουλάδων,όμως εδώ θα αναφέρω την περίπτωση του Βασίλη Ναυπλιώτη(Τσελέπη) που προωθούσε νερό από το πηγάδι, του που ήταν σε κτήμα πλησίον της παλιάς ηλεκτρικής, σε διάφορα σημεία.

Θα αναφέρω την περίπτωση στην περιοχή Βάβουλα και αυτό επειδή σώζεται ως τα σήμερα η ενδιάμεση δεξαμενή συγκέντρωσης.

Το νερό προωθούνταν από το πηγάδι μέσω μιας ισχυρής  πετρελαιομηχανής στην δεξαμενή από όπου θα το παραλάμβανε ο αγοραστής αγρότης για να το μεταφέρει στην συνέχεια στο χωράφι του.Το αξιοσημείωτο ερώτημα που προκύπτει είναι πως εκείνα τα χρόνια θα γνώριζε ο κυρ Βασίλης ότι γέμισε η δεξαμενή που βρίσκονταν γύρω στο 4 χλμ. μακρύτερα για να διακόψει την ροή;

Ο τρόπος λοιπόν που εφευρέθηκε,λόγω έλλειψης άλλων μέσων επικοινωνίας, ήταν το άναμμα φωτιάς,την οποία άναβε αυτός που παρακολουθούσε το γέμισμα της δεξαμενής και  έβλεπε ο κυρ Βασίλης από το λιβάδι.(πληροφόρηση από Ανδρέα Ι.Κάβουρα-Μπιρίκο).

  

Η δεξαμενή στην θέση Βάβουλα

Αρχείο Ι.Μελισσουργού

Απέφυγα να προσδιορίσω χρονικά το πότε εφαρμόστηκε κάθε τεχνική μέθοδος ποτίσματος της παραγωγής στο χωριό ,αφενός μεν επειδή με την έλευση κάθε νεότερης  μεθόδου ταυτόχρονα εφαρμόζονταν και η παλαιότερη και αφετέρου επειδή η δημοσίευση θα άλλαζε το συναισθηματικό της ύφος.

Πάντως η περίοδος αναφοράς όλων των τεχνικών  μεθόδων ποτίσματος που εφαρμόστηκαν στο χωριό,προσδιορίζεται από το 1956 έως και σήμερα,όπου όμως και δυστυχώς, αφενός η λειψυδρία που μαστίζει την περιοχή και αφετέρου,εξ αιτίας αυτής αλλά και άλλων παραγόντων, όπως η εγκατάλειψη και συρρίκνωση του πρωτογενή τομέα από το κράτος και η στροφή στο χωριό με άλλες ασχολίες(τουρισμός),η εισαγωγή πατάτας και σε περιπτώσεις αμφιλεγόμενης ποιοτικά,μαζί με την νοθεία του προϊόντος από παράγοντες της αγοράς έχει απαξιώσει και ελαττώσει την παραγωγή της.