Τι γνωρίζαμε μέχρι
σήμερα ως Έλληνες για την άφιξη και την καλλιέργεια της πατάτας στη χώρα μας.
Η ιστορία της πατάτας (στρύχνον το κονδυλόρριζον ή γεώμηλο)
ξεκινά από τους ιθαγενείς της Νοτίου Αμερικής και μεταφέρεται εν συνεχεία, μέσω
Ισπανίας, σε όλη την Ευρώπη τον 16ο αιώνα την εποχή δηλαδή των
ανακαλύψεων.
Οι ιθαγενείς Αμερικανοί καλλιεργούσαν την πατάτα από το
8.000-5.000 π.Χ.
H
πρώτη γραπτή μαρτυρία για την εισαγωγή πατάτας στην Ευρώπη είναι μία απόδειξη
με ημερομηνία 28 Νοεμβρίου 1567 ενός εξαγωγέα πατάτας από τα Κανάρια Νησιά προς
έναν έμπορο της Αμβέρσας.
Στον ελληνικό χώρο φτάνει το 1800 με καλλιέργειες στα
Επτάνησα, ενώ το 1817 εκδίδεται στην Κέρκυρα φυλλάδιο του Σ. Παραμυθιώτη με
τίτλο «Καλλιέργεια των γεωμήλων». Την ίδια χρονιά, ο Άγγλος περιηγητής H. W.
William περνώντας από τη Ζάκυνθο αναφέρει ότι «Εκεί είδα τα πρώτα σημάδια του
πολιτισμού: πατάτες, φρέσκο βούτυρο και κρεμάλες!»…
Αρκετοί υποστηρίζουν ότι το φυτό φτάνει για πρώτη φορά στην
απελευθερωμένη χώρα το 1828, από τον Ιωάννη Καποδίστρια,ο οποίος λέγεται ότι
την δοκίμασε κατά την διάρκεια των ταξιδιών του στην Ευρώπη,δημιουργώντας
μάλιστα έναν «εθνικό μύθο που θέλει τον πρώτο κυβερνήτη της χώρας όταν συναντά
ανυπέρβλητα στη προώθηση καλλιέργειά της, αφού ο κόσμος δεν την τρώει
πιστεύοντας πως θα …δηλητηριαστεί από το άγνωστο «φράγκικο» φυτό, να
«φυλακίζει» τις αποθήκες φύλαξής της.
Ο λαός πιστεύοντας ότι η φύλαξη, σημαίνει ότι εκεί κρύβεται
κάτι ιδιαίτερο, αρχίζει να κλέβει το «πολύτιμο» φυτό -με τη βοήθεια των φυλάκων
που έχουν εντολή να «κάνουν τα στραβά μάτια»-
με αποτέλεσμα μέσα σ’ ελάχιστο διάστημα, η αποθήκη ν’ αδειάσει και η
καλλιέργεια της πατάτας να διαδοθεί σε όλη τη χώρα. Επειδή όμως η ιστορία δεν
γράφεται με τόσο αφελείς τρόπους, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική.
Πριν την έλευση του Καποδίστρια
στη χώρα τον Ιανουάριο του 1928, ο μετέπειτα πληρεξούσιος και γερουσιαστής της
Ναυπλίας Γ. Μ. Αντωνόπουλος, προτείνει
τον Ιανουάριο του 1926 στο Βουλευτικό Σώμα την καλλιέργεια του γεώμηλου
στη χώρα, αναφέροντας ότι :«Αυτό είναι εις χρήσιν (ως δήλον) εις όλην σχεδόν
την Ευρώπην, εξ αυτών γίνεται ψωμíov οπόταν με ισοβαρή ανακατωθώσιν άλευρον και
μόνα δύνανται να δώσουν τόσην τροφήν, όσην ο άνθρωπος χρείαν έχει». Μέσα στον
ίδιο μήνα έρχεται η θετική απάντηση από το Βουλευτικό Σώμα, κάτι που
αποδεικνύει το αυτονόητο :ότι σε μια χώρα όπως η Ελλάδα της εποχής που
αντιμετωπίζει τεράστιο επισιτιστικό πρόβλημα, ο πεινασμένος λαός δεν έχει την πολυτέλεια ν’ αρνείται την προσφορά μιας δωρεάν νόστιμης
τροφής. Ενδεικτικό της βαρύτητας που δίνει ο Καποδίστριας στη διάδοση της
πατάτας είναι ότι μιλά για την καλλιέργειά της πριν ακόμα εγκατασταθεί στη
χώρα, ενώ μόλις 16 ημέρες μετά την άφιξή του στην Ελλάδα ζητά από τον αδελφό
του την εισαγωγή της από τα Επτάνησα ή το Λίβερπουλ ώστε να ξεκινήσει άμεσα η
καλλιέργεια στην Αίγινα, όπως και συμβαίνει.
Η πληροφορία ότι την πατάτα στην Ελλάδα έφερε ο Καποδίστριας και ξεκίνησε η φύτευσή της με αυτό τον τρόπο δεν επιβεβαιώνεται
ιστορικά. Το τέχνασμα στο οποίο ο Ιωάννης Καποδίστριας κατέφυγε
προκειμένου να εντάξουν οι Έλληνες τις πατάτες στη διατροφή τους (έβαλε
στρατιώτες να φυλάνε σακιά σε μια αποθήκη) είναι από τις ιστορίες που
μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Δεν είναι, όμως, αληθινή. Ακριβώς η ίδια
ιστορία εμφανίζεται και σε άλλες χώρες, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές: στη
Γαλλία με τον γεωπόνο και διατροφολόγο Αντουάν Παρμαντιέ, στη Γερμανία με τον
βασιλιά της Πρωσίας Φρειδερίκο τον Μέγα και στη Ρωσία με την τσαρίνα Μεγάλη
Αικατερίνη.
Η αποκάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα.
Στην γιορτή πατάτας που έγινε
εφέτος την 13 Σεπτεμβρίου 2025,ο συντοπίτης μας Οικονομολόγος,Νομικός και
ερευνητής της ιστορίας του νησιού μας Βασίλης Φραγκουλόπουλος στην ομιλία του
μεταξύ των άλλων αναφέρει (πηγή NaxosTimes).
“Η πατάτα έχει τις ρίζες της στη
Νάξο από το 1791. Είναι, δηλαδή, 234 χρόνων. Ήλθε εδώ και καλλιεργήθηκε 37
χρόνια πριν τη φέρει στη Ελλάδα ο Καποδίστριας, το 1828! Από πού προκύπτει
αυτό; Από μια χειρόγραφη ιστορία της Νάξου, που δημοσίευσε ο υφηγητής Ιστορίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο τρικουπικός και κυνηγημένος από τον δηλιγιαννισμό
Γεώργιος Κρέμος, στο περιοδικό «Απόλλων» του Πειραιά το 1891 και το 1892. (Η
Ιστορία της Νάξου από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι το 1791 ξεκίνησε να δημοσιεύεται
στο φύλλο 78- Ιούνιος 1891 και στο φύλλο 86- Φεβρουάριος 1892 υπάρχει το
επίδικο απόσπασμα: «Άρχισαν δε οπού να φυτεύουν και γεώμηλα»).
Το ανώνυμο χειρόγραφο, με τίτλο
«Ιστορία και περιγραφή της Νάξου» κατείχε ο Ι. Ιω. Βαρότζης και δόθηκε στον
Κρέμο, όπως σημειώνει, από έναν καλό μαθητή του. Ο Κρέμος γράφει ότι συγγραφέας
του χειρογράφου είναι, ως φαίνεται, δυτικός το θρήσκευμα, ίσως και κληρικός.
Από αυτή την πηγή μάλλον προήλθε και η πατάτα που καλλιεργήθηκε νωρίς στη Νάξο¨.
Και συνεχίζει ερχόμενος στο
σήμερα, με την διακατεχόμενη σε όλο το νησί,απαισιόδοξη πρόβλεψη για την
εξέλιξη της καλλιέργειας της πατάτας στην Νάξο.
.¨ Παρά την …ηλικία της, η πατάτα
Νάξου είναι νέα, φρέσκια, ελκυστική, περιζήτητη, πολύφερνη, καλόγνωμη. Εδώ
ρίζωσε και έγινε πιο εύγεστη από αλλού, λόγω των αμμουδερών χωμάτων, κατά τον
καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Γιάννη Πολίτη. Αλλά και λόγω των
κλιματολογικών συνθηκών του νησιού μας.
Η πατάτα έχει την τιμητική της
απόψε, στη γιορτή της που διοργανώνει κάθε χρόνο η ΕΑΣ Νάξου, με εξαίρεση την
περσινή χρονιά, που δεν υπήρχε προϊόν λόγω της λειψυδρίας και των αυξημένων
εισροών παραγωγής. Ως πότε, όμως, θα καλλιεργείται η πατάτα στο νησί από
παλιούς και νέους παραγωγούς; Το ερώτημα είναι υπαρκτό και υπαρξιακό, γιατί:
-Η πατάτα …διψά, η λειψυδρία
θεριεύει και τα μέτρα αργοπορούν ή είναι ελλιπή.
-Το κόστος παραγωγής αυξάνεται
ταχύτατα.
-Τα μέτρα δραστικής αντιμετώπισης
των αρνητικών πλευρών της νησιωτικότητας ακόμα …ταξιδεύουν.
-Δεν υπάρχει ηλικιακή ανανέωση.
Οι νέοι δεν μένουν πια στο χωράφι. Δεν έχουν κίνητρα να το κάνουν. Στρέφονται
σε άλλες επικερδείς οικονομικές δραστηριότητες και σε άλλες χρήσεις της γης,
που προσβάλλουν πολλές φορές το περιβάλλον και αλλοιώνουν το τοπίο, σε ένα
απολεοδόμητο και άναρχα αναπτυσσόμενο νησί.
-Η υπογεννητικότητα μαστίζει και
το νησί μας, σαν «κοινωνικός περονόσπορος».
Χρειάζονται, λοιπόν, συνεκτικά,
συντονισμένα, δραστικά και γρήγορα μέτρα για να ανασχεθεί στην αρχή και να
γίνει προσπάθεια-πολύ δύσκολη ομολογουμένως- για αντιστροφή της σημερινής
κατάστασης.
Η πατάτα της Νάξου έγινε και…
Ευρωπαία το 2011. Τότε καταχωρίστηκε ως προϊόν Προστασίας Γεωγραφικής Ένδειξης
(ΠΓΕ). Αυτό το γεγονός, που αυξάνει τη ζήτηση και εμπορευσιμότητά της και
επικυρώνει την ποιότητά της, εκμεταλλεύονται κάποιοι επιτήδειοι πεχλιβάνηδες,
που πωλούν πατάτα διαφόρων προελεύσεων ως ναξιώτικη. Η απάτη αυτή και η
παράνομη εμπορία δεν αντιμετωπίζεται από τους ελληνικούς ελεγκτικούς
μηχανισμούς που αδιαφορούν, παρά τις πολλαπλές καταγγελίες και αναφορές της ΕΑΣ
Νάξου. Γι’ αυτό, η τελευταία θα απευθυνθεί στα αρμόδια κοινοτικά όργανα,
δεδομένου ότι πλήττεται και ο θεσμός των ΠΟΠ προϊόντων που έχει θεσμοθετήσει
και αναγνωρίζει επίσημα η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ΕΑΣ Νάξου τα εκατοστίζει του
χρόνου τον Απριλομάη. Γίνεται αιωνόβια. Και θα το γιορτάσει όπως της πρέπει και
το αξίζει. Με δέσμη ποικίλων εκδηλώσεων. Με αναστοχασμό, ανασκόπηση της
ιστορίας και της πορείας της, στάση στο σήμερα και τις δυσκολίες του, οικοδόμηση
του μέλλοντός της και του μέλλοντος της συνεταιριστικής ιδέας και πράξης.
Θα γιορτάσει έναν αιώνα
δημιουργικής, έστω και με σκαμπανεβάσματα, πορείας και θα σχεδιάσει συλλογικά
και συμμετοχικά το μέλλον της:
-Για να δίνει ζωή και ελπίδα στον
πρωτογενή τομέα του νησιού μας και τους ανθρώπους του, τους παραγωγούς μας.
-Για να συμβάλλει στην αποτροπή
της αλλοίωσης του παραγωγικού μοντέλου που συντελείται, ειδικά στη χρήση της
γεωργικής γης, που αποτελεί τον πλούτο αυτού του τόπου.
-Για να πρωτοπορεί στον
συνεταιριστικό τομέα της οικονομίας, με καινοτομίες και εξωστρέφεια, με την
αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία όρθια, παραγωγική και ζώσα.
-Για να δίνει φτερά στο νησί μας,
ενισχύοντας και προβάλλοντας όλες τις πτυχές του πολιτισμού του.
Η ΕΑΣ Νάξου έχει τεκμηριωμένες
θέσεις και αυτές προσπαθεί η ίδια να εφαρμόσει, με ποικίλες συνέργειες και
προγράμματα, αλλά και διεκδικεί δυναμικά από την πολιτεία να εκπληρώσει το
χρέος της, με την αξιοποίηση όλων των εθνικών και κοινοτικών δυνατοτήτων, με
την εξυγίανση των αγροτικών θεσμών, με τη χάραξη μιας ιδιαίτερης νησιωτικής
αγροτικής πολιτικής. Δεν είναι όλη η Ελλάδα το ίδιο. Δυστυχώς δεν έχει γίνει
αυτό συνείδηση και πράξη, παρά τα «ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» και τις
νομοθετικές πρόνοιες.
Πηγές:
2.https://www.sansimera.gr/articles/117
3. l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fnaxostimes.gr%2Fagrotika%2F210814%2Fpatata-naxou-ilikia-provlimata-omilia-fragoulopoulos%2F%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAYnJpZBEwekVyNmFmRVpIQ2kyMkJsRwEe5qTdKHpCXpHYhAbWJpDSrz-HyGE9ahlBjYX12wdzCq1CHHGp9_-HMly0Whk_aem_aXN2mhSRkTinUcNYNGv9dw&h=AT1S0eGcHLGrS4DQMnO8oJVzv4yD0mZfjysBNNLRId1_4_V9ykkwWmDeyKmfb17cOTo9a23pRX5vBPaTHV2q5fe4rkZLNWyXrAfl4jbNo8eZFTt-TvCL0uRbnAaJXzwz_LH2sCU-ZGSNwkgamQ
4. https://www.kathimerini.gr/culture/562823260/ta-fake-news-tis-istorias-kapodistrias-choris-patates/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου